Feiten ondergaan de krachten van de theorie of van de interpretatie. Zij zijn echter niet alleen de voegzame bouwstenen van onze kennis van de wereld maar ook de springstof waarmee die kennis kan worden opgeblazen. Feiten kunnen onze theorieën ondermijnen en onze verhalen ontkrachten. In dat vermogen, die ironische dubbelzinnigheid, schuilt hun weerspannigheid. Althans een deel daarvan, want de feiten leveren, als tijdsbreuk, als waterscheiding tussen toekomst en verleden, ook een constructieve bijdrage aan ons begrip van de werkelijkheid. De opstellen in dit boek zijn opgedragen aan professor W.H. Roobol, een van de oprichters van de opleiding Europese Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Ze zijn geschreven vanuit de verschillende disciplines die in dit vakgebied samenkomen - geschiedenis, literatuurwetenschap, recht en economie - en gaan allemaal, in meer abstracte of meer concrete zin, over het enkele historische feit, de gebeurtenis. Elk van die wetenschappen heeft haar eigen opvatting en hantering van historische feiten. Maar in al die diversiteit blijft het enkele feit weerspannig aanwezig.

Inhoud: JOEP LEERSSEN, Inleiding   Tijd: ANDRÉ BEENING, De verdwijning van de schepping. August Ludwig Schloezer en de problemen van een historisch handboek in de achttiende eeuw   Oordeel: J.C.H. BLOM, Historische en strafrechtelijike 'ordening van de chaos'   Koers: BRAM BOXHOORN, De NAVO en de Russische Federatie. Een moeizame relatie op het Europese continent   Chaos: MAARTEN BRANDS/TON NIJHUIS, Over de positie van een liberale ironicus. Tussen alle stoelen in   Leugen: MARIUS BROEKMEYER, Over Zjoekov, Hitler en Stalin, mei 1945   Straat: DORIS DHUYGELAERE, Streuvels en de problematische waardering van de Vlaschaard   Breuk: TOM EIJSBOUTS, Autonomie en structuur van het feit, in het bijzonder het rechtsfeit   Klasse: M.F.F. GROSHEIDE-VAN DE RIET, Een veronachtzaamd feit. Moskouse ondernemers in het Zilveren Tijdperk   Spiegel: E.O.G. HAITSMA MULIER, Petrus Nannius en de geschiedschrijving. Een zestiende-eeuwse Nederlandse stem over feit en vorm   Held: ANNEMARIE VAN HEERIKHUIZEN, Hades, een vergeten pionier (1899-1979)   Verschil: D. VAN DER HORST, Vlamingen en Tsjechen. Vergelijkbare grootheden?   Droom: JANINE JAGER, Als Rusland er niet meer is   Datum: ANNIE JOURDAN, Le 18 brumaire de Bonaparte. Fait historique et fictionalisation   Argwaan: JAAP KLOOSTERMAN, A library's way. De geheime instructies van de Jezuïtenorde   Incident: JOEP LEERSSEN, Misverstand, stom toeval en cultuur   Raadsel: P. LEUPEN, De ideologie van de heilige stad   Botsing: MANET VAN MONTFRANS, Ideeën op het oorlogspad. Strijd en tweestrijd in het werk van Léon Werth   Eenheid: JAN HERMAN REESTMAN, Nieuw-Caledonië en de 'ondeelbaarheid' van de Franse Republiek   Logos: ALBERT RIJKSBARON, De toekomst van de geschiedenis   Balans: N.C.F. VAN SAS, De onmisbare natiestaat, of de banvloek van Roobol   Schikking: ANNETTE SCHRAUWEN, De kunst van het pact   Maat: MENNO SPIERING, Het Britse Imperiale Systeem. Feiten en fabels   Munt: ANDRÉ SZÁSZ, Hoe politiek is de Europese integratie?   Val: FERNANDO VENANCIO, De strandstoel van Salazar   Toets: NACHOEM WIJNBERG, Het geval en het applaus. Het onbenut potentieel van de bedrijfskundige gevalstudie   Grens: MICHAEL WINTLE, Euope's eastern border. Arbitrary beyond description   Schuld: JACK JAN WIRKEN, Rechtsdilemma's van de van van de Muur   TOM EIJSBOUTS/MANET VAN MONTFRANS, Wim Roobol of het optimisme   De auteurs   Geselecteerde lijst van publikaties van W.H. Roobol   Lijst van intekenaren

'Ongetwijfeld dankzij een strakke redactie is het gelukt om juist met behulp van een bijzonder diverse hoeveelheid casus een boek te maken dat de samenhang van een biezenmat heeft: door haar beweeglijke substantie sterk en slijtvast, ook voor ijsberende vrijdenkers. Sommige opstellen zijn juweeltjes, andere flonkeren minder. Maar de som der delen prikkelt en boeit.' In: Kleio 42 (2001) maartnummer. Verder gesignaleerd in: Wetenschappelijke tijdingen LX (2001) 1, p. 59; Cd-rom Leesidee 2000-2005.